# Sözlük

> Grongy'de ve akademik yazımda geçen terimler, birer cümleyle: belge, kütüphane, tam metin, bölüm istemleri, belge sağlığı, DOI, hakemli dergi, açık erişim ve daha fazlası.

Grongy Rehberi · https://docs.grongy.co/tr/sozluk/ · Tüm sayfalar: https://docs.grongy.co/tr/llms.txt

Rehberde ya da uygulamada takıldığın bir terimi burada bulursun. İlk bölümde Grongy'nin kendi terimleri, ikincisinde akademik yazımın genel terimleri var. Terimler uygulamada nasıl yazıyorsa burada da öyle geçer.

## Grongy terimleri

### Belge ve çalışma alanı

- **Belge**: yazdığın tez, makale ya da rapor. Kendi kütüphanesi, hafızası, sohbetleri ve verileri vardır. [İlk belgeni oluştur](https://docs.grongy.co/tr/ilk-belgen/)
- **Proje**: belgeleri bir arada tutan klasör. Her belge kendi kütüphanesini korur.
- **Yeni → Yaz / Sohbet**: soldaki **Yeni** sayfası. **Yaz** yeni bir belge başlatır, **Sohbet** belgeden bağımsız bir sohbet açar.
- **Belge türü**: **Ne yazıyorsun?** sorusuna verdiğin cevap (tez, araştırma makalesi, literatür taraması, deneme, vaka çalışması, rapor). Belgenin bölüm planını belirler.
- **Çalışma alanı**: bir belgenin sekmeleri: **Yazım**, **Araştırma**, **Hafıza**, **Analiz**, **Kaynakça**, **Rehber**. [Çalışma alanını tanı](https://docs.grongy.co/tr/calisma-alani/)
- **Rehber sekmesi**: belgenin yapısını ve bölümlerini adım adım gösteren sekme.
- **Şerit**: editörün üstündeki sekmeli menü: **Giriş**, **Ekle**, **Analiz**, **Düzen**, **Başvurular**, **İnceleme**, **Görünüm**. [Belge editörü](https://docs.grongy.co/tr/belge-editoru/)

### Kaynaklar

- **Kütüphane**: bir belgenin atıf yapabildiği kaynaklar. [Kütüphane ve Kütüphanem](https://docs.grongy.co/tr/kutuphane/)
- **Kütüphanem**: hesabının genel kütüphanesi. Buradan bir belgeye eklediğin makalenin kopyası o belgeye geçer.
- **Tam metin**: makalenin PDF'i ya da metni Grongy'de dizinlenmiştir. Kartında **Tam metin · 17 sayfa** gibi yazar. Sayfa numaralı alıntı ve **Makaleye sor** için gerekir.
- **Yalnızca özet**: Grongy'de makalenin yalnızca özeti var. Sayfa numarasıyla alıntı yapmak için PDF'ini yükle.
- **AI ekledi**: yazarken kullanılan bir kaynağın kütüphaneye kendiliğinden eklendiğini gösteren etiket.
- **Literatür taraması**: akademik dizinlerde makale arayıp belgenin kütüphanesine eklediğin sayfa. [Literatür taraması](https://docs.grongy.co/tr/literatur-taramasi/)
- **İçe aktarma**: Zotero, Mendeley ya da EndNote'taki kaynaklarını .bib, .ris veya .enw dosyasıyla getirmek. [İçe aktarma](https://docs.grongy.co/tr/ice-aktarma/)
- **Tarayıcı eklentisi**: tarayıcıda okuduğun makaleyi tek tıkla Kütüphanem'e kaydeden eklenti. [Tarayıcı eklentisi](https://docs.grongy.co/tr/tarayici-eklentisi/)
- **Koleksiyonlar**: kaynaklara verdiğin etiketler; her etiket bir koleksiyon olur.
- **Çöp kutusu**: kaldırdığın makaleler PDF'leri ve vurgularıyla birlikte 30 gün burada durur; **Geri yükle** ile geri gelirler.
- **Makaleye sor**: PDF okuyucuda tek bir makaleye soru sormak. Cevap yalnızca o makaleden, sayfa numarasıyla gelir. [PDF okuyucu](https://docs.grongy.co/tr/pdf-okuyucu/)
- **Sentez tablosu**: kaynakları odak, örneklem, yöntem, bulgu ve sınırlılığa göre yan yana koyan tablo. [Sentez tablosu](https://docs.grongy.co/tr/sentez-tablosu/)
- **Harita**: kütüphanendeki makalelerden hangisinin hangisine atıf yaptığını gösteren görünüm. [Atıf haritası](https://docs.grongy.co/tr/atif-haritasi/)
- **Kaynak çevirisi**: başka dildeki bir kaynağın başlığını ve özetini senin diline çevirir; alıntıda özgün metni kullanırsın. [Kaynak çevirisi](https://docs.grongy.co/tr/kaynak-cevirisi/)

### Yazma

- **Bölüm istemleri**: **Yazım** sekmesinin solundaki bölüm listesi. Buradan bir bölüme kaynaklı tek bir paragraf ya da tek bir cümle yazdırırsın. [Bölüm istemleri](https://docs.grongy.co/tr/bolum-istemleri/)
- **¶ Paragraf / ＋ Cümle**: seçtiğin bölüme yaklaşık 80 kelimelik bir paragraf ya da yaklaşık 30 kelimelik bir cümle ekleyen düğmeler. Yeni metin yeşil gelir; **Kabul et**'e ya da **At**'a basarsın.
- **İncelenecek YZ metni**: henüz gözden geçirmediğin yapay zekâ paragraflarının sayısı. Durum çubuğunda görünür.
- **Tez planı**: bölüm başlıklarını öneren plan. Metin yazmaz.
- **AI düzenle**: seçtiğin metni hazır bir düzenlemeyle ya da kendi talimatınla değiştirir; sonuç izlenen değişiklik olarak gelir. [AI ile düzenleme](https://docs.grongy.co/tr/ai-duzenleme/)
- **Otomatik tamamlama**: yazarken durduğunda cümlenin devamını gri bir öneri olarak gösterir; Tab ile kabul edersin. [Otomatik tamamlama](https://docs.grongy.co/tr/otomatik-tamamlama/)
- **AI sohbet**: belgenin yanındaki sohbet. Kütüphanendeki kaynaklara sayfa numarasıyla atıf vererek cevap verir. [AI sohbet](https://docs.grongy.co/tr/ai-sohbet/)
- **Genel bilgi — kütüphanenizden değil**: AI sohbet cevabında kaynaklarına dayanmayan kısmı gösteren işaret. Atıf vermeden önce bu bilgiyi doğrula.
- **Kayıtlı istem**: sık kullandığın, kaydettiğin bir istem. AI sohbet kutusuna `/` yazınca açılır. [İstem örnekleri](https://docs.grongy.co/tr/istem-ornekleri/)
- **Hafıza**: belgen hakkında tutulan bilgi haritası: bölümler, terimler, kaynaklar, boşluklar ve senin notların. [Hafıza](https://docs.grongy.co/tr/hafiza/)
- **Atıf ekle**: imlecin yerine kütüphanenden ya da web'den bir kaynağa atıf koyar. [Atıf ekleme ve kaynakça](https://docs.grongy.co/tr/atif-ekleme/)
- **Atıf stili**: atıfların ve kaynakçanın biçimi (APA, MLA, Chicago ve diğerleri). **Başvurular** şeridinden seçersin.
- **Kaynakça**: metindeki atıflardan kendiliğinden oluşan kaynak listesi. Plus ve Pro'da.
- **İzlenen değişiklikler**: yapay zekânın önerdiği eklemeler ve silmeler işaretli gelir. Her birini **Kabul et** ya da **Reddet** ile karara bağlar, hepsini **Tümünü kabul et** ile onaylarsın. [Yorumlar ve değişiklikler](https://docs.grongy.co/tr/yorumlar-ve-degisiklikler/)
- **Yorum**: metne kendine ya da danışmanına bıraktığın not.
- **Sürüm geçmişi**: belgenin kendiliğinden kaydedilen anlık görüntüleri; eski bir sürümü geri yükleyebilirsin. Yalnızca bu cihazda tutulur. [Sürüm geçmişi](https://docs.grongy.co/tr/surum-gecmisi/)
- **Dışa aktar**: belgeyi Word, PDF, LaTeX ya da Markdown olarak indirmek. [Dışa aktarma](https://docs.grongy.co/tr/disa-aktarma/)

### İnceleme

- **Tezini incele**: bütün denetimlerin toplandığı panel. [Tezini incele paneli](https://docs.grongy.co/tr/tezini-incele/)
- **Belge sağlığı**: yapay zekâ kullanmadan anında çalışan kontroller: kaynağı olmayan atıflar, tanımsız kısaltmalar, uzun cümleler, kaynaksız bölümler. [Belge sağlığı](https://docs.grongy.co/tr/belge-sagligi/)
- **Teslim hazırlığı**: dışa aktarmadan önce çalıştırdığın, yapay zekâ kullanmayan son kontrol listesi. Şeritteki adı **Teslim kontrolü**. [Teslim hazırlığı](https://docs.grongy.co/tr/teslim-hazirligi/)
- **Biçim denetimi**: belgeyi kayıtlı üniversite yönergesiyle karşılaştırır: kenar boşlukları, yazı tipi, satır aralığı, zorunlu bölümler.
- **Akademik inceleme**: metni bir jüri üyesinin gözüyle okur: argüman, araştırma sorusu, yöntem, bulgular. Durum çubuğunda **Akademik incelemeyi başlat** adıyla da çıkar. [Akademik inceleme](https://docs.grongy.co/tr/akademik-inceleme/)
- **Proje durumu**: **İnceleme → Genel bakış**'taki kontrol listesi: kütüphane, atıflar, yapay zekâ metni, belge ayrıntıları, akademik inceleme ve teslim tarihi.
- **Atıf kontrolü**: kaynaklarının iddialarını gerçekten destekleyip desteklemediğini ve kaynak kayıtlarının güvenilirliğini denetler. [Atıf kontrolü](https://docs.grongy.co/tr/atif-kontrolu/)
- **Canlı denetim**: yazarken dil bilgisi, yazım ve anlaşılırlık sorunlarının altını çizer. **İnceleme** sekmesindeki **Denetim** anahtarıyla açıp kapatırsın. [Canlı denetim](https://docs.grongy.co/tr/canli-denetim/)
- **Savunmaya hazırlan**: jürinin sorabileceği zor soruları listeler; cevapları sen hazırlarsın. [Savunmaya hazırlan](https://docs.grongy.co/tr/savunmaya-hazirlan/)
- **Yapay zeka kullanım beyanı**: Grongy'yi nasıl kullandığını açıklayan beyan taslağı. **Kaynakça** sekmesinde durur. [Yapay zekâ beyanı](https://docs.grongy.co/tr/yapay-zeka-beyani/)

### Veri

- **Analiz**: belgenin verilerini tuttuğun sekme. Tez, araştırma makalesi, vaka çalışması ve raporda görünür.
- **Hesap tablosu**: Analiz'deki, .xlsx dosyalarını açıp kaydeden tablo. [Veri yükleme](https://docs.grongy.co/tr/veri-yukleme/)
- **Yapay zekâ asistanı**: hesap tablosundaki asistan. İstediğin testi, grafiği ya da temizliği tabloya yaptırır; sayı uydurmaz, satırlarını görmez.
- **İstatistik**: değişkenleri seçip **Çalıştır**'a bastığın analizler. APA tablosu, rapor cümlesi ve şekil verir. [İstatistik](https://docs.grongy.co/tr/istatistik/)
- **Grafikler**: tablodaki veriden çizilen şekiller. [Grafikler](https://docs.grongy.co/tr/grafikler/)
- **Nitel analiz**: görüşme dökümlerini kodlayıp temalara toplamak. [Nitel analiz](https://docs.grongy.co/tr/nitel-analiz/)
- **Belgeye gönder**: bir analiz sonucunu tablo, cümle ve şekliyle belgene almak. [Sonucu belgeye gönderme](https://docs.grongy.co/tr/belgeye-gonderme/)

### Hesap

- **Planlar**: **Ücretsiz**, **Plus** ve **Pro**. Uygulamanın menülerinde Ücretsiz plan **Free** diye geçer. [Planlar ve ödeme](https://docs.grongy.co/tr/planlar/)
- **Kullanım hakkı**: bütün yapay zekâ işlerinin düştüğü tek hak. **Oturum (5 saat)** ve **Haftalık (7 gün)** olarak yenilenir.
- **Paylaş**: belgeni bir bağlantıyla danışmanına açmak: **Görüntüleyebilir**, **Yorum yapabilir** ya da **Düzenleyebilir**. Plus ve Pro'da.
- **Uygulama dili ve Yazım dili**: menülerin dili ile belgenin yazıldığı dil ayrı ayarlardır. [Dil ayarları](https://docs.grongy.co/tr/dil-ayarlari/)

## Akademik terimler

### Kaynak ve atıf

- **Atıf**: metinde bir bilginin hangi kaynaktan geldiğini gösteren gönderme, örneğin (Kasneci vd., 2023).
- **Kaynakça**: metinde atıf yapılan bütün kaynakların listesi.
- **Künye**: bir kaynağın yazar, yıl, başlık, dergi ve sayfa gibi bilgileri.
- **DOI**: bir makaleye verilen kalıcı tanımlayıcı, örneğin 10.1186/s41239-019-0171-0. Makalenin adresi değişse de DOI aynı kalır.
- **Doğrudan alıntı**: kaynağın sözlerini tırnak içinde aynen aktarmak. Sayfa numarası gerekir.
- **Aktarma**: kaynağın fikrini kendi cümlelerinle anlatmak. Yine de atıf gerekir.
- **Birincil kaynak**: bir bulguyu ilk kez yayımlayan çalışma.
- **İkincil kaynak**: başka bir çalışmayı aktaran kaynak. Yapabiliyorsan birincil kaynağa atıf yap.
- **İntihal**: başkasının metnini ya da fikrini kaynak göstermeden kendininmiş gibi kullanmak.
- **Benzerlik oranı**: Turnitin ya da iThenticate gibi programların verdiği, metnin ne kadarının başka kaynaklarla örtüştüğünü gösteren yüzde. İntihal oranı değildir; atıflı alıntılar da eşleşir. [Turnitin'de sorun çıkar mı?](https://docs.grongy.co/tr/sss/#turnitinde-ya-da-yapay-zekâ-dedektöründe-sorun-çıkar-mı)
- **Yapay zekâ dedektörü**: bir metnin yapay zekâyla yazılıp yazılmadığını tahmin etmeye çalışan program. Yanılabilir; bu yüzden yapay zekâ kullanımını beyan etmek önemlidir.

### Yayın türleri

- **Hakemli dergi**: makaleleri yayımlanmadan önce alanın uzmanlarınca değerlendirilen dergi.
- **Açık erişim**: herkesin ücretsiz okuyabildiği yayın.
- **Ön baskı (preprint)**: hakem değerlendirmesinden geçmeden paylaşılmış makale.
- **Geri çekilmiş makale**: hata ya da etik sorun yüzünden dergisinin geri çektiği yayın. Atıf yapılmaz.
- **Özet**: makalenin başındaki kısa tanıtım. Bulguları doğru aktarmak için tek başına yetmez.
- **Literatür taraması**: bir konudaki çalışmaları toplayıp karşılaştıran ve boşlukları gösteren çalışma.
- **Sistematik derleme**: belirli bir soruyu, önceden tanımlanmış bir yöntemle, konuyla ilgili bütün çalışmaları tarayarak cevaplayan derleme.
- **Meta-analiz**: birden çok çalışmanın sonuçlarını istatistikle birleştirmek.

### Araştırmanın parçaları

- **Araştırma sorusu**: çalışmanın cevaplamaya çalıştığı soru.
- **Hipotez**: önceden ifade edilmiş, sınanacak beklenti.
- **Kuramsal çerçeve**: çalışmanın dayandığı kavramlar ve kuramlar.
- **Yöntem**: verinin nasıl toplandığı ve çözümlendiği.
- **Örneklem**: çalışmaya katılan kişiler ya da incelenen birimler.
- **Nicel araştırma**: sayısal veriyle yapılan araştırma (anket, deney).
- **Nitel araştırma**: görüşme, gözlem ya da belge gibi sözel veriyle yapılan araştırma.
- **Bulgular**: verinin ne gösterdiğinin yorumsuz anlatımı.
- **Tartışma**: bulguların ne anlama geldiği ve literatürle nasıl ilişkilendiği.
- **Sınırlılıklar**: çalışmanın sonuçlarını kısıtlayan durumlar.

### İstatistik

- **Korelasyon**: iki değişkenin birlikte değişme derecesi. Neden-sonuç ilişkisi göstermez.
- **p değeri**: gerçekte hiçbir fark ya da ilişki yoksa (sıfır hipotezi), en az gözlenen kadar uç bir sonucun çıkma olasılığı. Genellikle 0,05 ile karşılaştırılır; etkinin ne kadar büyük olduğunu tek başına söylemez.
- **Etki büyüklüğü**: bir farkın ya da ilişkinin ne kadar büyük olduğu.
- **APA tablosu**: istatistik sonuçlarının APA kurallarına göre biçimlendirilmiş tablosu.

### Savunma ve teslim

- **Jüri**: tezi değerlendiren öğretim üyeleri.
- **Savunma**: tezin jüri önünde sunulduğu ve jürinin sorularının cevaplandığı sınav.
- **Etik kurul onayı**: insanlarla yapılan araştırmalar için gereken izin.
